نقش عوامل طبيعی در فرسايش زمين :
مقدمه
اغلب افرادی كه به كوهنوردی میروند یا در جادههای كوهستانی یا كویری سفر میكنند ، در مسیر خود به كوهها و صخرههای فرسایش یافتــه برخوردهاند ، كه برخی از آنها دارای اشكال عجیبی هستند. معمولا افرادی كه با فرسایشهای طبیعی آشنایی ندارند ، در ذهن آنها این پرسش به وجود میآید كه این اشكال چگونه پدید آمدهاند. در این مطلب به عوامل گوناگون فرسایش طبیعی و چگونگی عملكرد آنها میپردازیم.
عموما سنگهای پوسته زمین از موادی سخت و محكم تشكیل شدهاند كه به آنها كانی گفته میشود. مقاومت كانیها در برابر عوامل فرسایش متفاوت است ، به گونهای كه گاهی سختی و استحكام خود را از دست میدهند و در نهایت خرد میشوند؛ این پدیده را فرسایش میگویند.
عوامل طبیعی مؤثر بر فرسایش زمین :
۱- هوازدگی
سنگها تحت تأثیر عوامل فیزیكی ، شیمیایی ، گیاهی و حیوانی در معرض تخریب قرار میگیرند. رطوبت ، تغییرات دما و آب و هوا جزء عوامل فیزیكی و شیمیایی فرسایش سنگها به شمار میروند. رطوبت موجود در بین منافذ سنگها در فصل سرد سال ، منجمد شده و افزایش حجم پیدا میكند ، كه این عمل باعث متلاشی شدن سنگ میشود. گرم و سرد شدن مكرر دما بر روی سطح زمین ، سنگها را سست و در معرض فرسایش قرار میدهد.
آب نیز به عنوان یک عنصر شیمیایی وقتی با هوا و مواد موجود در سطح زمین تركیب شود ، با ایجاد فعل و انفعالات شیمیایی و تأثیر آن در سنگها ، زمینه تجزیه و تخریب آنها را فراهم میآورد. ریشه گیاهان در درون سنگها و درون زمین ، درز و شكاف فراوانی ایجاد میكند. جانورانی همچون موشهای صحرایی ، مورچهها و كرمها با ایجاد فضا در بین لایههای خاک ، سبب تخریب خاک و جابجایی آن میشوند.
۲- باد
هنگامی كه باد میوزد ، خاک و ماسه را از سطح زمین كنده و با خود حمل میكند. در نتیجه در مسیر وزش خود به سنگهای دیگر ضربه وارد كرده و سبب سایش بیشتر آنها میشود. در این زمان قدرت سائیدگی باد افزایش مییابد. همچنین باد باعث غلطیدن سنگها و ایجاد اصطكاک بین آنها میشود و در نهایت این عمل به خرد شدن سنگ میانجامد.
۳- باران
ریزش قطرات مداوم باران بر سطح سنگها ، باعث شكستن و حل شدن مواد موجود در آن شده و منجر به پدید آمدن حفرههایی در سنگ میشود ، كه در نهایت سنگ را در برابر عوامل فرسایش دیگر ضعیف و شكننده میسازد. همچنين جمع شدن آب باران به شكل جویبارهای كوچک ، باعث فرسایش طبقات زمین میشود.
۴- رودخانهها
جریانهای آب ، عمل حفر و فرسایش مواد موجود در آب را به همراه دارد. آب در مسیر خود با شدت قطعات سنگها را كنده و با سایش آنها به یكدیگر و سپس با حل كردن آنها در خود ، سبب فرسایش بستر خود - كه همان زمین است - میشود. هر چه مقدار آب رودخانهها بیشتر باشد ، عمق بستری كه در معرض فرسایش قرار میگیرد نیز افزایش مییابد. فرسایش در مسیر رودخانهها یكسان صورت نمیگیرد ، زیرا در نقاطی كه سنگهای سخت و مقاوم در مسیر رودخانه قرار دارند ، فرسایش كمتری صورت میگیرد و گاهی نیز مقاوم بودن سنگها به حدی است كه رود مسیر خود را تغییر میدهد و از طریق مناطق سستتر به راه خود ادامه میدهد. در نقاطی نیز سنگها از پایداری و سختی بسیار كمتری برخوردارند و جریان رودخانه عمق بیشتری را حفر میكند و در نتیجه فرسایش در این مناطق بیشتر اتفاق میافتد.
۵- یخچالهای طبیعی
توده سنگین یخ هنگام لغزیدن بر روی سنگهای بستر خود مانند آب جاری ، كف بستر خود را میساید و كم كم آن را میتراشد و خرده سنگها و قطعات سنگی را كه از كف بستر جدا میسازد با خود میبرد. تمام این مواد كه به یخ چسبیده است با آن حركت میكند و در طول مسیر حركت خود سبب فرسایش سنگهای زیرین خود میشود.
۶- دریاها و دریاچهها
حركات آب دریاها و دریاچهها اثرات تخریبی فراوانی در سواحل آنها دارند. امواج دریاها باعث خردشدن سواحل میشوند. همچنين سنگهایی كه در اثر این امواج به ساحل برخورد میكنند ، در تخریب سواحل نقش عمدهای دارند.
۷- آبهای زیرزمینی
آب باران ، برف و قسمتی از آب رودخانهها در زمین نفوذ میكند. هر اندازه زمین قابلیت نفوذ بیشتر و شیب كمتری داشته باشد ، مقدار آبی كه جذب میكند بیشتر است. این آب كم كم داخل ذرات خاک میشود و از لایههای زمین عبور كرده و مقدار زیادی نمکهای انحلالپذیر را در خود حل میكند و در صورت اضافه شدن دی اكسید كربن به آب ، قدرت انحلال آن فوقالعاده بالا میرود. عمل فرسایش آبهای زیرزمینی را میتوان در غارها و حفرهها مشاهده كرد.
۸- زمین لغزش
زمین لغزش به حركت تودههای بزرگ سنگ و خاک گفته میشود. زمین لغزش ممكن است در اثر عوامل مختلفی مانند زلزله ، آبهای سطحی ، آبهای زیززمینی و غیره به وجود آید. زمینلغزش معمولا به یكباره انجام میشود و گاهی نیز در چند مرحله صورت میگیرد. یكی از فراوانترین حالتهای زمینلغزش در طبقات رُسی ایجاد میشود ، زیرا از آن جا كه میزان تخلخل این سنگها زیاد است ، در اثر بارندگی ، آب زیادی جذب میكنند و وزن آنها بیشتر میشود و از طرف دیگر مرطوبشدن رُس باعث لغزندگی آن شده و در این حالت طبقات مختلف زمین به راحتی روی هم میلغزند.
گرد آورنده : بهترينها برای بهترينها (http://hiwa66.blogfa.com)
منـــــبع : روزنامه اطلاعات
مطالب مرتبط (زمین شناسی) :
مطالب بیشتر (فضا شناسی و آشنايی با اجرام آسمانی) :
|
- سیاره عطارد (Mercury Planet) - سیاره مشتری (Jupiter Planet) |
- کهکشان راه شیری (Milky Way Galaxy) |